Големите држави се повикуваат на својата сила, малите на правото. И додека големите ја делат моќта, особено онаа економската, малата Македонија ја изгубила смислата за право. И така незаштитена, кревка, не може да се повика ни на сила, ни на право.
Јустинијан створил систем на право кое е нераскинливо повразно со правичноста. Во денешниот македонски modus vivendi, избришан е Јустинијановиот концепт. Парадоксално, постои некое квази право т.н. soft law, или попрецизно, озаконето неправо. „Правото во Македонија е романтично“, чест опис на фактичката состојба. Како сакаш, така толкувај. Измени му ја суштината, занемари ја целисходноста. Постои ли на хартија? Значи „го има“.
Последниов период актуелно е правото на самоопределување. Неприкосновено, загарантирано, основно човеково право. Ама во македонската реалност, нешто е труло околу него. Нашите граѓани се самоопределуваат неколку пати… Повлекува оваа jus cogens норма и бришење на глаголи, и еден отсликан моментум во преамбула, сега избледел. Нов ли ќе се отсликува? Разнишан или бетониран идентитет?
Да се спомене и Поглавјето 23, се отворила Пандорината кутија. Реформи, реформи, правосудството е гладно за нив. Делење на правда, ама нашава Јустиција е без превез на очите, така велат извештаите од мониторинг процесот. Тоа фамозно Поглавје 23, во дадениов момент дамка за „совршениот просперитет“.
И тука ќе прашам: Европската Унија на ваков ли начин ќе ни ги отвори вратите?
Евроинтеграцискиот процес бара работа, умешност, труд. Фактички реформи и егзактно наместо романтично право. Внатрешна политика која нема само да го афирмира правото на хартија, туку ќе ја потенцира неговата гаранција. Мудра дипломатија, не дипломатска игра со националните интереси.
„Владимир: Утре ќе се обесиме. Ако Годо не дојде.
Естрагон: А ако дојде?
Владимир: Ќе бидеме спасени.“
Уште колку ќе го чекаме Годо да не спаси? Или полесно е бесењето секој ден?
Ако владеење на правото во Македонија е заедничка цел, тогаш да се обединиме околу целта и чекор по чекор да ја оствариме. Како за почеток, да го доближиме правото до правичноста.
Пишува: Христина Трајкоска
